ВИХОВНИЙ ВПЛИВ ДОРОСЛИХ НА ФОРМУВАННЯ МОВЛЕННЄВО-МОВНОЇ ТА ЛІНГВІСТИЧНОЇ ГОТОВНОСТІ ДОШКІЛЬНИКІВ ДО НАВЧАННЯ В ШКОЛІ: ТЕОРЕТИЧНИЙ АСПЕКТ
DOI:
https://doi.org/10.24919/2413-2039.8/40.164378Słowa kluczowe:
діти дошкільного віку, мовленнєво-мовна та лінгвістична готовність до навчання у школі, мовленнєвий розвиток, мовленнєві здібності, лінгвістичний розвиток, комунікативністьAbstrakt
ЗДАНЕВИЧ Лариса – доктор педагогічних наук, професор, завідувач кафедри дошкільної педагогіки, психології та фахових методик, Хмельницька гуманітарно-педагогічна академія, вул. Проскурівського підпілля, 139, Хмельницький, 29000, Україна
E-mail adress: larisazdan@ukr.net
ORCID: http://orcid.org/0000-0001-8387-2143
ResearcherID: http://www.researcherid.com/rid/D-6646-2019
КРУТІЙ Катерина – доктор педагогічних наук, професор кафедри дошкільної та початкової освіти, Вінницький державний педагогічний університет імені Михайла Коцюбинського, вул. Острозького, б.32, Вінниця, 21100, Україна
E-mail adress: katerina.krutiy@gmail.com
ORCID: http://orcid.org/0000-0001-5001-2331
ResearcherID: http://www.researcherid.com/rid/I-6927-2018
Бібліографічний опис статті: Зданевич, Л., & Крутій, К. (2019). Виховний вплив дорослих на формування мовленнєво-мовної та лінгвістичної готовності дошкільників до навчання в школі: теоретичний аспект. Людинознавчі студії. Серія «Педагогіка», 8/40, 13–26. doi: 10.24919/2413-2039.8/40.164378.
Історія статті
Одержано: 10 вересня 2018
Прорецензовано: 26 жовтня 2018
Подано до редакції: 18 лютого 2019
Доступ он-лайн: 22 квітня 2019
Journal homepage: http://lssp.dspu.edu.ua/
p-ISSN 2313-2094
e-ISSN 2413-2039
© 2019 The Authors. Human studies. Series of «Pedagogy» published by Drohobych Ivan Franko State Pedagogical University & Open Journal Systems. This is an open access article under the CC BY-NC-SA 4.0 license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/).
Анотація. У статті проаналізовано зміст підготовки дітей у закладах дошкільної освіти щодо проблеми формування у майбутніх школярів мовленнєво-мовної та лінгвістичної готовності до навчання. Визначено, що під спеціальною готовністю до навчання в школі розуміється готовність до засвоєння освітньої програми з певних дисциплін, яка передбачає сукупність специфічних знань, умінь і навичок (ЗУНів) або передумов оволодіння ними.
З’ясовано специфіку і умови формування мовленнєво-мовної та лінгвістичної готовності дошкільнят до навчання в школі. Визначено, що лінгвістичний розвиток пов’язаний як з підготовкою до навчання грамоти, так і відбувається у нерозривній єдності з розвитком мовлення впродовж усього дошкільного дитинства, а не тільки в старшому віці; сприяє вихованню інтересу до явищ мови, розвиває мовленнєво-мовні та лінгвістичні здібності дитини. Спираючись на суб’єктно-діяльнісний підхід, припущено, що ядром моделі мовленнєво-мовного та лінгвістичного розвитку є динамічна структура співпереживань взаємин дитини і найближчого соціокультурного оточення, які разом складають різні дитячо-дорослі спільноти (насамперед, дитячо-батьківську і дитячо-педагогічну), які прагнуть до досягнення рівня колективного суб’єкта. Взаємопов’язаний комплекс зазначених суб’єктів здійснює системоутворювальну, опосередковану і компенсаторну функції щодо різних біосоціокультурних впливів на дитяче мовлення. Такий підхід до проблеми дає змогу подолати принцип безпосередності у вивченні різних біосоціокультурних чинників мовленнєво-мовного та лінгвістичного розвитку дитини. Аналіз досліджень розвитку мовлення дітей дошкільного віку, зокрема, щоденникових записів, допоміг виявити умовний еталон норми засвоєння дитиною дошкільного віку рідної мови.
Сформулювало висновки щодо сучасних уявлень про онтогенез мовлення дошкільника. Доведено, що сенсорний інформаційний комплекс становлять слухові, візуальні й тактильні образи, які, доповнюючи, підсилюючи один одного, збільшують кількість корисних сигналів, розширюють мовленнєвий простір, що, зі свого боку, сприяє обмеженню варіантів при виборі адекватного мовленнєвого зразка під час сприймання, розпізнавання та усвідомлення усного мовлення. На засвоєння дітьми елементів системи мови впливають основні чинники, а саме: залежність від простоти або складності мовного явища і ступеня його комунікативної значущості. Визначено, що «мовленнєво-мовна та лінгвістична готовність до навчання в школі» – це цілісне утворення, представлене сукупністю особистісно-цільового, змістовного і процесуального компонентів, які дають можливість дошкільнику ефективно виконувати в школі функцію суб’єкта навчальної діяльності. Зроблено висновок про те, що формування мовленнєво-мовної та лінгвістичної готовності дошкільників до навчання в школі розглядається крізь призму її взаємозв’язків із компонентами зовнішньої і внутрішньої структур освітнього процесу в закладі дошкільної освіти. Є сенс запровадження більш широкого вжитку терміна «лінгвістичний розвиток дошкільників» у комплексних освітніх програмах.
Bibliografia
Bohush, A., & Havrysh, N. (2013). Doshkilna linhvodydaktyka: teoriia i metodyka navchannia ditei ridnoi movy [Pre-school language pedagogy: theory and methods of teaching children native language]. Kyiv: Slovo [in Ukrainian].
Gvozdev, A. (2005). Ot pervykh slov do pervogo klassa: dnevnik nauchnykh nabliudenii. [From the first words to the first class: diary of scientific observations]. Moscow: KomKniga [in Russian].
Zdanevych, L. (2013). Proiavy movlennievoi pasyvnosti ditei 5-ho roku zhyttia yak pokaznyk komunikatyvnoi dezadaptatsii [Manifestations of language passiveness of children of the 5th year of age as the index of communicative deadaptation]. Pedahohichnyi protses: teoriia i praktyka – Pedagogical Process: theory and practice, 2, 185–189 [in Ukrainian].
Zimniaia, I. (2001). Lingvopsikhologiia rechevoi deiatelnosti [Linguistic psychology of speech activity]. Moscow, Voronezh: Izd-vo NPO MODEK [in Russian].
Kalmykova, L. (2017). Perspektyvnist i nastupnist v navchanni movy y rozvytku movlennia ditei doshkilnoho i molodshoho shkilnoho viku: psykholinhvistychnyi i linhvometodychnyi vymiry [Perspective and continuity in teaching language and speech development of children of pre-school and primary school age]. Kyiv: Slovo [in Ukrainian].
Krutii, K. (2014a). Rozvytok pochuttia movy u ditei zasobamy shtuchnykh tekstiv (na materiali linhvistychnoi kazky L.S. Petrushevskoi) [Development of the language feeling of children by means of artificial texts (by the example of linguistic tale by L.S. Petrushevska)]. Psykholinhvistyka – Psycholinguistics, 15, 215–226 [in Ukrainian].
Krutii, K., & Bohush, A. (2014). Doshkilna lingvodydaktyka: slovnyk-dovidnyk [Pre-school linguodidactics: dictionary-manual]. Zaporizhzhia: TOV «LIPS» LTD [in Ukrainian].
Krutii, K. (2014b). Rozvytok linhvokreatyvnykh zdibnostei doshkilnyka: ohliad suchasnykh pidkhodiv [Development of linguistic creative abilities of a pre-schooler: review of modern approaches]. Uchenye zapiski Krymskogo inzhenerno-pedagogicheskogo universiteta. Pedagogicheskie nauki – Scientific notes of the crimean engineering and pedagogical university. Pedagogical sciences, 48, 12–17 [in Ukrainian].
Krutii, E. (2015). Surzhik ili bilingvalnyi fenomen v detskoi rechi [Mixed dialect or bilingual phenomen in children’s speech]. Curriculare und soziale Aspekte der Bildung und Erziehung bilingualer Kinder. Das Neue in Erforschung und Vermittlung des Russischen – Curriculum and social aspects of the education and upbringing of bilingual children. The new in research and mediation of Russian, 6, 50–57 [in Russian].
Leontev, A. (1969). Iazyk, rech, rechevaia deiatelnost [Language, speech, speech activity]. Moscow: Nauka [in Russian].
Lepskaia, N. (1994). Osnovnye napravleniia v izuchenii ontogeneza rechi [Basic rules in the study of speech ontogeny]. Problemy izucheniia rechi doshkolnika – The problems of studying the speech of a preschooler. Moskva: Izd-vo RAO [in Russian].
Rumiantceva, I. (2018). O shirokom poniatii ontogeneza rechi i ego znachenii dlia prikladnikh nauk [About broad understanding of speech ontogeny and its importance for applied science]. Izvestiia Rossiiskogo gosudarstvennogo pedagogicheskogo universiteta imeni A.I. Gertcena – News of the Russian State Pedagogical University named after A.I. Herzen, 189, 22–28 [in Russian].
Sakharnyi, L. (1989). Vvedenie v psikholingvistiku [Introduction to psycholinguistics]. Leningrad: Izd-vo Leningr. un-ta [in Russian].
Sokhin, F. (2002). Psikhologo-pedagogicheskie osnovy razvitiia rechi doshkolnikov [Psychological-pedagogical bases of pre-schoolers’ speech development]. Moscow, Voronezh: MODEK [in Russian].
Ushakova, T. (2004). Dvoistvennost prirody recheiazykovoi sposobnosti [Duality of the nature of speech ability]. Psikhologicheskii zhurnal – Psychological Journal, 25 (2), 5–16 [in Russian].
Ushinskii, K. (1988). O pervonachalnom prepodavanii russkogo iazyka [About the primary teaching of Russian language]. Pedagogicheskie sochinenie – Pedagogical Works (Vols. 1‒6; Vol. 5). Moscow: Pedagogika [in Russian].
Khomskii, N. (1972). Iazyk i myshlenie [Language and thinking]. Moscow [in Russian].
Tceitlin, S. (2000). Iazyk i rebenok: lingvistika detskoi rechi [Language and child: linguistics of children’s speech]. Moscow: VLADOS [in Russian].
Tceitlin, S. (2018). Ontolingvistika v puti [Developmental linguistics on the way]. Izvestiia Rossiiskogo gosudarstvennogo pedagogicheskogo universiteta imeni A.I. Gertcena – News of the Russian State Pedagogical University named after A.I. Herzen, 189, 12–22 [in Russian].
Chepil, M. (2017). Dytyna yak subiekt vykhovannia u pedahohichnii spadshchyni Sofii Rusovoi. Nauka i osvita – Science & Education, 2 (155), 20–24. doi: 10.24195/2414-4665-2017-2-4 [in Ukrainian].
Chukovskii, K. (1990). Ot dvukh do piati [From two till five]. (Vol. 1, pp. 73–404). Moskva: Pravda [in Russian].
Shakhnarovich, A., & Iureva, N. (1990). Psikholingvisticheskii analiz semantiki i grammatiki (na materiale ontogeneza) [Psycholinguistic analysis of semantics and grammar (based on ontogeny)]. Moscow: Nauka [in Russian].
Bloom, L. (1970). Language development: Form and function in emerging grammars (pp. 33–49). Cambridge, Mass: М.I.T. Press.
Conti-Ramsden, G., & Durkin, K. (2012). Language development and assessment in the preschool period. Neuropsychology Review, 22 (4), 384–401. doi: 10.1007/s11065-012-9208-z.
Krentz, U.C., & Corina, D.P. (2008). Preference for language in early infancy: the human language bias is not speech specific. Developmental Science, 11, 1–9. doi: 10.1111/j.1467-7687.2007.00652.x.
Kuhl, P.K., & Meltzoff, A.N. (1997). Evolution, nativism and learning the development of language and speech. In M. Gopnik (Ed.), The inheritance and innateness of grammars (pp. 7–44). New York: Oxford University Press.
Majorano, M., & D’Odorico, L. (2011). The transition into ambient language: a longitudinal study of babbling and first word production of Italian children. First Language, 31, 47–66. doi: 10.1177/0142723709359239.
McMurray, B., & Aslin, R.N. (2005). Infants are sensitive to within category variation in speech perception. Cognition, 95 (2), B15‒B26. doi: 10.1016/j.cognition.2004.07.005.
Saaristo-Helin, K., Kunnari, S., & Savinainen-Makkonen, T. (2011). Phonological development in children learning Finnish: a review. First Language, 31, 342–363. doi: 10.1177/0142723710396793.
##submission.downloads##
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Copyright (c) 2019 Людинознавчі студії. Серія "Педагогіка"
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
Opracowanie przepisów polityki wydawniczej casopisma publikowanego przez Drohobycki Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny imienia Iwana Franki Human Studies. Series of Pedagogy, redakcja opierała się na zaleceniach Committee on Publication Ethics (COPE), doświadczeniach ukraińskich i zagranicznych towarzystw naukowych, organizacji i wydań publikacji naukowych oraz kierowała się Kodeksem Etycznym naukowca Ukrainy. Społeczeństwo ma być pewne uczciwości naukowcy i wiarygodności wyników ich badań. Niestety w wielu krajach doszło do poważnych naruszeń etyki, które podkopały autorytet nauki i zaufanie społeczeństwa do nauk ścisłych. Aby zapobiec takiemu rozwojowi wydarzeń na Ukrainie wszyscy naukowcy są świadomi znaczenia wysokiej etyczności zachowań i ich odpowiedzialności za kształtowanie opinii publicznej w nauce.
Etyczne obowiązki autorów
1. Głównym obowiązkiem autora jest dostarczenie dokładnego zapisu badania, a także obiektywna dyskusja na temat jego znaczenia. Autorzy powinni przedstawić swoje wyniki w sposób jasny i jednoznaczny, aby ich wnioski mogły zostać zweryfikowane przez innych uczonych, bez fałszowania danych oraz niewłaściwego ich wykorzystania.
2. Autorzy artykułów ponoszą pełną odpowiedzialność za treść artykułów i sam fakt ich publikacji.
3. Autor powinien cytować te publikacje, które miały decydujący wpływ na treść pracy, a także te, które mogą szybko zapoznać czytelnika z wcześniejszymi pracami ważnymi dla zrozumienia przedstawionych badań. Konieczne jest również określenie źródeł materiału o istotnym znaczeniu wykorzystywanych w tej pracy, jeśli te materiały nie zostały uzyskane przez samego autora.
4. Niedopuszczalne jest przedstawianie plagiatu jako dzieła oryginalnego lub publikowanie wcześniej ukazanego artykułu. W przypadku wykrycia tych faktów autorzy ponoszą odpowiedzialność za dostarczone materiały.
5. Współautorami artykułu powinni być wszyscy ci, którzy wnieśli znaczący wkład naukowy w prezentowaną pracę i dzielą odpowiedzialność za uzyskane wyniki. Autor, który reprezentuje manuskrypt do publikacji, jest odpowiedzialny za zapewnienie, że lista współautorów obejmuje tylko osoby spełniające kryterium autorstwa i przyjmuje odpowiedzialność za zgodę pozostałych autorów artykułu na jego publikację w czasopiśmie.
6. Autorzy muszą informować redaktora o wszelkich potencjalnych konfliktach interesów, na które może mieć wpływ publikacja wyników zawartych w niniejszym manuskrypcie.
7. Autorzy powinni wyraźnie wskazać źródła wszystkich cytowanych lub przesłanych informacji i należycie odnieść się do źródeł literackich wykorzystanych w pracy, zgodnie z wymogami państwowych standardów (APA style).
8. Redakcja ma prawo odmówić opublikowania artykułu w przypadku nieprzestrzegania wymogów redakcyjnych.
Umowa o publikowaniu oraz prawa autorskie
Niniejsza umowa o publikowaniu oraz prawa autorskie („Umowa”) reguluje procedurę składania manuskryptu pracy pod tytułem
_______________________________________________________
Strony Umowy:
________________________________________ (występuje samodzoelnie lub jest współautorem, nadal – «Аutor»)
i Drohobycki Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny imienia Iwana Franki, wydawca i posiadacz praw autorskich na casopismo Human Studies. Series of Pedagogy, reprezentowany przez rektora prof. Nadiję Skotną (nadal – „Wydawca”).
1. LICENCJA NA KORZYSTANIE Z PRAW AUTORSKICH
a) Autor udziela Wydawcy bezpłatną ogólnoświatową niewyłączną licenczję na publikację, odtwarzanie, wyświetlanie, dystrybucję i używanie tego Artykułu w dowolnej formie i na dowolnym nośniku, w całości lub w części, oddzielnie lub jako część pracy zbiorowej, w tym niewyłączną licencję na publikowanie Artykułu w pewnej publikacji, kopiowanie i rozpowszechnianie poszczególnych przedruków Artykuły, odtwarzanie artykułu w całości w innych publikacjach oraz odtwarzanie i rozpowszechnianie danego artykułu lub jego adnotacji w komputerowych systemach wyszukiwania informacji. Autor zachowuje wszelkie prawa autorskie do Artykułu (lub części napisanej przez Autora) i wszystkie inne prawa, które nie zostały wymienione w niniejszej Umowie.
b) Autor udziela Wydawcy prawa do przeniesienia, w ramach sublicencji lub w inny sposób, licenсji udzielonych Wydawcy na podstawie niniejszej Umowy.
c) Powtarzana publikacja. Autor zobowiązuje się wymieniać Wydawcę jako pierwszego wydawcę artykułu, w przypadku, gdy artykuł został przedrukowany w jakiejkolwiek innej publikacji za zgodą Autora. Jeśli Wydawca upoważni jakąkolwiek inną stronę do ponownego opublikowania artykułu zgodnie z warunkami punktu „a” i punktu „b” niniejszej Umowy, Wydawca jest zobowiązany otrzymać gwarancję od innej strony na temat obecności informacji o Autorze jako o Autorze Artykułu.
2. EDYCJA ARTYKUŁU
Autor wyraża zgodę na dokonanie edycji Artykułu przez Wydawcę Artykułu zgodnie z wymogami Publikacji. W tym stopniu, w jakim zmiany wydawcy są utożsamiane z przedmiotami własności intelektualnej, Wydawca udziela wszelkich praw do takich zmian autora. Wydawca zgadza się opublikować Artykuł, pod warunkiem, że Artykuł w jego ostatecznej formie jest akceptowalny zarówno przez Autora, jak i przez Wydawcę.
3. GWARANCJE
a) Autor gwarantuje, że Artykuł nie umniejsza godności ludzkiej, nie narusza życia prywatnego i w żaden inny sposób nie narusza praw człowieka. Autor zgadza się chronić Wydawcę przed podobnymi pretensjami.
b) Autor gwarantuje, że on posiada wszystkie niezbędne uprawnienia do podpisania niniejszej Umowy i udzielenia licencji przewidzianych w niniejszej Umowie.
c) Autor gwarantuje, że Artykuł przekazany do Wydawcy nie został wcześniej opublikowany.
4. OKRES OBOWIĄZYWANIA UMOWY
a) Niniejsza Umowa pozostaje aktualna przez okres obowiązywania praw autorskich do Artykułu zgodnie z prawami autorskimi każdego kraju.
5. WYNAGRODZENIE
Autor zgadza się i przyjmuje do wiadomości, że Autor nie otrzyma od Wydawcy żadnych płatności za korzystanie z Artykułu lub licencji udzielonych na podstawie niniejszej Umowy, chyba że uzgodniono inaczej na piśmie w oddzielnym zamówieniu. Wydawca publikuje artykuł i zapewnia autorowi kolekcję z przeplotem wraz z artykułem w ustalonym formacie. Autor ma możliwość zamówienia dodatkowych kopii na własny koszt, dopóki publikacja zawierająca artykuł nie zostanie wydrukowana.
6. KOMPLETNA UMOWA
Niniejsza Umowa zastępuje wszystkie inne umowy, zawarte w formie usnej czy pisemnej pomiędzy Autorem a Wydawcą na temat treści owej Umowy. Niniejsza Umowa zawiera wszystkie gwarancje i wspólne postanowienia pomiędzy stronami dot. Artykułu, a także każda ze stron uznaje, że nie istnieją żadne inne twierdzenia, intencje, obiecanki lub umowy zawarte jedną ze stron, za wyjątkiem gwarancji i ustaleń, które są ustalone w niniejszej Umowie.
Autor(rzy):_________ Rektor: Nadija Skotna, Drohobycki Państwowy
Uniwersytet Pedagogiczny imienia Iwana Franki
Podpis:___________ Podpis:______________________
Data:_____________ Data:________________________
