SZKOLNICTWO, WYCHOWANIE I OPIEKA NA ŁAMACH «GAZETY DOMOWEJ» (1904–1906)

Autor

  • Izabela Krasińska

DOI:

https://doi.org/10.24919/2413-2039.9/41.175704

Słowa kluczowe:

szkoły, instytucje opiekuńczo-wychowawcze, prasa polska, XIX–XX wiek

Abstrakt

W dniu 2 marca 1863 roku car Aleksander II wydał ukaz o uwłaszczeniu chłopów, którego celem było między innymi odciągnięcie włościan z Królestwa Polskiego od udziału w powstaniu styczniowym, które wybuchło na ziemiach zaboru rosyjskiego w 1863 roku. Upadek tego narodowo-wyzwoleńczego zrywu przeciwko carskiemu zaborcy w Polsce spowodował liczne represje, prześladowania i ograniczenia w życiu społecznym, gospodarczym, kulturalnym czy oświatowym. Przykładem tego było wycofywanie języka polskiego z powszechnego użycia między innymi w urzędach i szkołach oraz zastępowania go językiem rosyjskim. W Królestwie Polskim narzucono przy tym surowy system koncesji, dotyczący wydawania prasy i obsadzania redaktorów nowo powstałych periodyków. Powstało na przykład stanowisko tak zwanego redaktora odpowiedzialnego, który odpowiadał za przestępstwa prasowe swego tytułu. Trudne było także uruchomienie nowego pisma, uzależnione to bowiem zostało od zgody Komitetu do Spraw Prasy w Petersburgu. Wcześniej jednak trzeba było wystarać się o poparcie generała-gubernatora warszawskiego. Rozwój prasy w Królestwie Polskim ograniczała także wprowadzona 17 września 1869 roku cenzura prewencyjna, która uniemożliwiała swobodny przepływ informacji od wydawcy do czytelnika.

W takich oto trudnych czasach doszło do pojawienia się na rynku prasowo-wydawniczym Warszawy, będącej stolicą Królestwa Polskiego, nowego tygodnika «Gazeta Domowa». Periodyk ukazywał się regularnie od stycznia do grudnia 1904 roku, a jego redaktorem był znany warszawski dziennikarz Feliks Fryze (1843–1907). Choć jak można było dowiedzieć się z pierwszego numeru tygodnik miał praktyczny charakter, to i tak obecnie stanowić może cenne źródło do badań nad szkolnictwem, wychowaniem i opieką nad dziećmi, młodzieżą i osobami dorosłymi. Na jego łamach znaleźć możemy informacje dotyczące powstawania oraz funkcjonowania nowych placówek szkolnych: pensji żeńskich, szkół gospodarstwa domowego, Szkoły Artystycznej dla Kobiet, Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie, a nawet Szkoły Nauk Politycznych we Lwowie. Pisano o organizowanych kursach nauki czytania, pisania i arytmetyki dla rzemieślników czy robotników, które odbywały się najczęściej wieczorem po zakończonej przez nich pracy. Sporo uwagi redakcja «Gazety Domowej» poświęciła też kwestiom opiekuńczo-wychowawczym. Donosiła czytelnikom o organizowanych dla dzieci z ubogich warszawskich robotniczych rodzin kolonii letnich oraz leczniczych, gdzie mogły odpocząć na łonie natury i wzmocnić organizm. Dzieci chore na krzywicę wysyłano natomiast na koszt towarzystw dobroczynności publicznej do uzdrowiska w Ciechocinku. Własne domy wypoczynkowe miały również w Zakopanem, Warszawie i Zielonce nauczycielki z Królestwa Polskiego; ponadto założono dla nich sanatorium w Zakopanem. Pisano między innymi o działalności Warszawskiego Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet, którego ustawa została zatwierdzona 10 grudnia 1903 roku. Towarzystwo udzielało niezbędnej pomocy młodym samotnie podróżującym kobietom i nastoletnim dziewczętom z prowincji, które przyjeżdżały do Warszawy w poszukiwaniu pracy, aby nie stały się ofiarami tak zwanych handlarzy żywym towarem. Starało się też zagwarantować im nocleg, pracę, a nawet przyuczyć do zawodu. «Gazeta Domowa» informowała też o wielu innych organizacjach opiekuńczo-wychowawczych, w tym dla służących czy nastoletnich chłopców z ubogich rodzin.

Biogram autora

Izabela Krasińska

доктор габілітована, професор, Інститут журналістики та Інформації, Гуманістичний відділ, Університет імені Яна Кохановського, вул. Свєтокшиска, 21Д, Кельце, 25-406, Польща 

Bibliografia

Bednarz-Grzybek, R. (2018). Wychowanie zdrowotne w polskojęzycznych czasopismach uzdrowiskowych (1844‒1914) [Health education In the Polish language spa magazines (1844‒1914)]. Lublin: Wyd. UMCS [in Polish].

Beylin, K. (1972). W Warszawie w latach 1900‒1914 [In Warsaw in the years 1900‒1914]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy [in Polish].

Bilans szkoły sztuk pięknych [Balance of art school]. (1904). Gazeta DomowaHome Newspaper, 34, p. 495 [in Polish].

Borowska, B. (1984). «Kierowniczka opinii i krzewicielka oświaty». Dziennikarze warszawscy drugiej połowy XIX wieku o zadaniach prasy (1866–1892) [«Opinion manager and propagator of education». Warsaw journalists of the second half of the nineteenth century on press assignments (1866–1892)]. In E. Jankowski & J. Kulczycka-Saloni (Eds.), Problemy literatury polskiej okresu pozytywizmu. Seria 2Problems of Polish literature in the period of positivism. Series 2. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wyd. PAN [in Polish].

Dom pracy dla dziewcząt [A work home for girls]. (1904). Gazeta DomowaHome Newspaper, 7, p. 100 [in Polish].

Dom św. Zyty. Szkoła dla sług [Saint Zyta’s House. School for servants]. (1904). Gazeta DomowaHome Newspaper, 50, p. 698 [in Polish].

Giełżyński, W. (1962). Prasa warszawska 1661–1914 [Warsaw Press 1661–1914]. Warszawa: PWN [in Polish].

Grzelewska, D. et al. (2001). Prasa, radio i telewizja w Polsce. Zarys dziejów [Press, radio and television in Poland. Outline of history]. Warszawa: Elipsa [in Polish].

Karpenko, O. (2017). Orhanizatsiino-pedahohichni zasady opiky nad ditmy v Halychyni (1900–1939 rr.) [Organizational and pedagogical principles of child custody in Galicia (1900–1939)]. Nauka i osvita – Science and education, 2, 37–42 [in Ukrainian].

Kmiecik, Z. (1989). Prasa warszawska w latach 1886–1904 [Warsaw press in the years 1886–1904]. Wrocław [i in.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wyd. PAN [in Polish].

Kolonie letnie [Summer camps]. (1904). Gazeta DomowaHome Newspaper, 9, p. 132 [in Polish].

Kolonie letnie pierwszej szwalni w Ignacowie [Summer camps of the first sewing shop in Ignaców]. (1904). Gazeta DomowaHome Newspaper, 14, p. 208 [in Polish].

Krasińska, I. (2010). Czytelnictwo prasy krajowej wśród mieszkańców guberni radomskiej na przełomie XIX i XX wieku [Reading of the national press among the inhabitants of the Radom gubernia at the turn of the 19th and 20th centurie]. In E. Sawa-Czajka (Ed.), Konteksty dziennikarstwa – The contexts of the journalism. Kielce: Wyższa Szkoła Umiejętności im. S. Staszica [in Polish].

Krasińska, I. (2015). Życie kulturalne w miastach i miasteczkach guberni radomskiej w latach 1864–1914 [Cultural life in the towns and cities of Radom gubernia territory in the years 1864–1914]. Radom: Radomskie Towarzystwo Naukowe [in Polish].

Kursy gospodarstwa wiejskiego [Rural farm courses]. (1904). Gazeta DomowaHome Newspaper, 40, p. 573 [in Polish].

Lechicki, C. (1979). Feliks Fryze (1843–1907) [Feliks Fryze (1843–1907)]. Zeszyty Prasoznawcze – Media Research Issues, 3, 89–112 [in Polish].

Letnie schronisko dla nauczycielek [Summer vacation house for teachers]. (1904). Gazeta DomowaHome Newspaper, 26, p. 387 [in Polish].

M. Ł. (1904). Przytułek dla kalek [Nursing home for cripples]. Gazeta DomowaHome Newspaper, 1, p. 9 [in Polish].

Natora-Macierewicz, H. (1991). Amerykańskie wzory (Feliks Fryze) [American patterns (Feliks Fryze)]. Kwartalnik Historii Prasy Polskiej – A quarterly of the History of the Polish Press, 3–4, 97–103 [in Polish].

Nowy zakład naukowy [A new school for girls]. (1904). Gazeta Domowa – Home Newspaper, 24, p. 360 [in Polish].

Paczkowski, A. (1983). Prasa codzienna Warszawy w latach 1918–1939 [The daily press of Warsaw in the years 1918–1939]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy [in Polish].

Piechota, M. (2002). Jaka Ameryka? Polscy reportażyści dwudziestolecia międzywojennego o Stanach Zjednoczonych [What America? Polish reporters of the interwar period on the United States]. Lublin: Wyd. UMCS [in Polish].

Schronisko dla rzemieślników [House of care for craftsmen]. (1904). Gazeta Domowa – Home Newspaper, 5, p. 67 [in Polish].

Szkoła dla pracownic [School for female workers]. (1904). Gazeta Domowa – Home Newspaper, 35, p. 507 [in Polish].

Szkoła dla robotnic w Łodzi [School for female workers in Lodz]. (1904). Gazeta DomowaHome Newspaper, 40, p. 573 [in Polish].

Szkoła kucharska dla kobiet [Chef’s school for women]. (1904). Gazeta Domowa Home Newspaper, 1, p. 9 [in Polish].

Szkoła sztuk pięknych [School of Fine Arts]. (1904). Gazeta DomowaHome Newspaper, 1, p. 9 [in Polish].

Towarzystwo ochrony kobiet [Society for the protection of women]. (1904). Gazeta Domowa – Home Newspaper, 12, pp. 175‒176 [in Polish].

Wieczorne kursa rysunków dla nauczycielek [Evening drawing courses for teachers]. (1904). Gazeta DomowaHome Newspaper, 4, p. 53 [in Polish].

Wilanowski, P. (1904). Szkoły gospodarstwa domowego [Home teaching in schools]. Gazeta Domowa – Home Newspaper, 5, pp. 66–67 [in Polish].

Wyższa Szkoła Rzemiosł [College of Crafts]. (1904). Gazeta DomowaHome Newspaper, 26, p. 387 [in Polish].

##submission.downloads##

Opublikowane

2019-09-05

Numer

Dział

Статті